Vào thời điểm thành phố Barcelona đang chìm trong cơn ác mộng khi môi trường sống ô nhiễm, dịch bệnh hoành hành, tuổi thọ người dân “tụt dốc không phanh”, chính quyền Tây Ban Nha đã thực hiện quyết sách thay đổi vận mệnh cả thành phố - quy hoạch bàn cờ

Thành phố “không lối thoát”

Vào những năm 1850, Barcelona đứng trên bờ vực sụp đổ do sự phát triển chóng mặt của các ngành công nghiệp, dân số lên tới 187.000 người và ngày càng tăng. Trong khi đó, diện tích đất lại vô cùng thiếu hụt vì bị giới hạn bởi các bức tường thời Trung cổ.

Trung bình, cứ 856 người phải sống chật chội trong một hecta đất. Giao thông thời này luôn bị quá tải với xe ngựa do đường phố chỉ rộng 1.1 mét, trong khi đó có khoảng 200 cỗ xe ngựa lưu thông mỗi ngày trong thành phố.

Những con đường chỉ rộng 1.1 mét của Barcelona trước khi quy hoạch ô bàn cờ

Khi mật độ dân số tăng cao chen chúc trong bốn bức tường của thành Barcelona từ thời trung cổ dẫn đến bệnh tật và hệ quả chết chóc (tuổi thọ trung bình chỉ còn 36 cho tầng lớp thượng lưu và 23 tuổi ở tầng lớp lao động), việc mở rộng Barcelona là việc sống còn lúc bấy giờ.

Barcelona - Nước cờ liều lĩnh cùng quy hoạch Ô Bàn Cờ

Năm 1867, để giải quyết các vấn đề trên, thành phố Barcelona đã có kế hoạch đầy tham vọng: Kế hoạch quy hoạch trên dựa theo ý tưởng về siêu khối (superblock) được phát minh bởi Ildefons Cerdà. Ý tưởng này là xây dựng các khu dân cư nhỏ được bao quanh bởi các con đường và hình các con đường cũng được bao quanh bởi các khu dân cư. Như vậy, diện tích đất sẽ được sử dụng một cách tối đa, không bỏ xót một mét vuông nào. Cốt lõi của mô hình quy hoạch này là nhu cầu biến không gian thành phố trở nên trong lành, tốt đẹp hơn cho cả sức khỏe con người và môi trường tự nhiên.

Theo kế hoạch, quy hoạch bắt đầu từ một đoạn đường dài 20km ở khu phố nổi tiếng của quận Eixample để tạo ra các lô đất hình vuông hai bên đường với diện tích mỗi ô là 133 x 133 mét. Sau đó, kế hoạch này sẽ tiếp tục được thực hiện tại quận Sant Martí và các quận khác.

Từ việc quy hoạch ô bàn cờ này, các khu đất sẽ được sử dụng với nhiều mục đích. Những tòa nhà được chỉ được sử dụng tối đa nửa diện tích của một ô đất với chiều cao tối đa là 20m.

Ban đầu, chính quyền thành phố chỉ cho phép các tòa nhà xây dựng với 2 mặt tiền mở về trục đường chính và các đường song song với trục đường chính. Như vậy, thể tích của các khu nhà trên mỗi ô đất giới hạn sẽ là 67.000 mét khối. Tuy nhiên, sau đó, các tòa nhà được phép xây mở ra bốn hướng trong một ô đất, chiếm hơn 70% diện tích trong một ô đất. Do đó, thể tích dành cho tòa nhà trên mỗi ô đất lên đến 294,771 mét khối đất.

Sự thay đổi của việc xây dựng các tòa nhà trên một ô đất

Lúc này, các con đường chính của thành phố có chiều rộng từ 50-80m, trong khi các con đường phụ rộng 30m. Đường phố cũng được chia thành 2 phần: phần cho người đi bộ và phần dành cho phương tiện giao thông.

QUẢ NGỌT SAU THỬ THÁCH

Sau khi được thực hiện, mô hình quy hoạch này giúp giảm lưu lượng phương tiện giao thông xuống 21%. Từ đó, việc làm này giải phóng gần 60% đường phố bị “chiếm lĩnh” bởi xe hơi để biến chúng thành không gian cho người đi bộ và đi xe đạp, khiến giảm nguy cơ béo phì đối với người dân. Hãy cùng chúng tôi chiêm ngưỡng kì quan quy hoạch tại Barcelona nhé!

Nằm ở trung tâm thành phố Barcelona của Tây Ban Nha, quận Eixample được coi là một hình mẫu kinh điển cho cách thức quy hoạch đô thị kiểu bàn cờ. Ảnh: All That Is Interesting

Quận Eixample có diện tích 7,5 km2, đặc trưng bởi những con phố thẳng, dài, đều tăm tắp giao cắt nhau. Ảnh: Urbanmatters

Nhìn từ trên cao, toàn khu vực trông như một mạng lưới ô bàn cờ. Trong mỗi ô bàn cờ, các khu nhà có quy hoạch kiến trúc giống nhau với hình khối bát giác, gọn gàng như những miếng xếp hình lego. Quận Eixample có khoảng hơn 200 khối nhà như vậy. Ảnh: Pinterest

Cách quy hoạch đô thị như vậy có nhiều ưu điểm lớn, như đơn giản, thuận tiện cho việc quy hoạch xây dựng nhà cửa, công trình và tổ chức giao thông, không gây căng thẳng giao thông ở khu trung tâm. Ảnh: Wikipedia

Bên cạnh đó, những con đường thẳng tắp giao cắt vuông góc với nhau cũng giúp tăng cường độ an toàn giao thông cho chủ phương tiện đang lưu thông trên đường. Ảnh: Uniplaces Blog

Việc thiết kế các khối nhà hình bát giác thay cho tứ giác cũng đảm bảo lượng ánh sáng mặt trời và gió cho các ngôi nhà, vừa đủ độ thoáng khí, tránh được cái nắng quá gắt của Barcelona mùa hè, đồng thời làm cho những góc ngã tư dễ nhìn hơn, giảm thiểu tai nạn do tầm nhìn kém. Ảnh: MCBW Blog

Cơ hội nào cho quy hoạch Việt Nam?

Ngắm những bức ảnh chụp quy hoạch Eixample từ cả trăm năm trước, rồi nhìn lại những vấn đề của đô thị Việt đầu thế kỷ 21 có thể thấy được tư duy quy hoạch kiến trúc đô thị quả là cách nhau một trời một vực.

Đều đáng tiếc hơn cả chính là theo dòng lịch sử, bản thân các đô thị Việt vốn được quy hoạch ngăn nắp “bàn cờ” tương tự đã thay đổi theo muôn hình vạn dạng, xa rời thể thống nhất. Đơn cử là Sài Gòn xưa.

Nhưng đau xót là ở chỗ những người làm quy hoạch mới đã làm ngơ trước tính hiệu quả hiển nhiên trong kiến trúc hàng trăm năm đó. Để cho ra đời những kiểu quy hoạch không giống ai, đâm xiên xẻ dọc… phục vụ cho những ý tưởng không người dân nào hiểu nổi. Hậu quả là xây rồi sửa, sửa rồi phá, phá rồi lại xây. Lắm khi người dân tự hỏi: Cơ hội nào cho quy hoạch tại Việt Nam?

 Nguồn: http://reatimes.vn/quy-hoach-o-ban-co-no-luc-cuoi-cung-cuu-song-ca-thanh-pho-barcelona-1226.html

            https://baomoi.com/kham-pha-ky-quan-quy-hoach-do-thi-o-thanh-pho-barcelona/c/22146009.epi

Thùy Trâm